1. Nowy punkt zwrotny w orzecznictwie upadłościowym
Upadłość konsumencka przez ostatnie lata była postrzegana jako droga do nowego początku dla osób zadłużonych. Jednak najnowsze orzeczenie Sądu Najwyższego z 5 listopada 2025 r. (I CSK 1054/25) wprowadza istotny sygnał ostrzegawczy:
sprzedaż majątku za symboliczną kwotę przed upadłością może uniemożliwić oddłużenie.
Wyrok ten pokazuje, że sądy coraz częściej analizują uczciwość dłużnika – nie tylko jego sytuację finansową, ale też sposób, w jaki do niej doprowadził.
2. Sprawa, która poruszyła praktykę – sprzedaż za 1 zł i 2 zł
W stanie faktycznym sprawy upadła, na krótko przed złożeniem wniosku o upadłość, sprzedała swoje udziały w dwóch nieruchomościach obciążonych hipotekami – odpowiednio za 1 zł i 2 zł.
Były to jej jedynie wartościowe składniki majątku.
Sądy I i II instancji uznały, że taka czynność miała charakter celowego wyzbycia się majątku, a więc trwonienia w rozumieniu art. 491 ze zn. 14a ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo upadłościowe.
W konsekwencji odmówiły ustalenia planu spłaty wierzycieli, co oznaczało zakończenie postępowania bez oddłużenia.
3. Argumenty dłużniczki – nieruchomość obciążona hipotecznie miała „zerową” wartość
Dłużniczka wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. Twierdziła, że skoro wierzytelności hipoteczne przekraczały wartość nieruchomości, sprzedaż za symboliczną cenę nie mogła zwiększyć jej niewypłacalności.
Jej zdaniem – hipoteka „niwelowała” wartość ekonomiczną nieruchomości.
Sąd Najwyższy nie podzielił tego stanowiska. W uzasadnieniu podkreślił, że hipoteka wpływa jedynie na sposób zadysponowania uzyskaną ceną, a nie na samą wartość rynkową nieruchomości.
4. SN: hipoteka nie obniża wartości rynkowej
Sąd Najwyższy przypomniał utrwaloną linię orzeczniczą (uchwała siedmiu sędziów SN z 27 lutego 2019 r., III CZP 30/18), zgodnie z którą wartość rynkowa nieruchomości pozostaje niezależna od istnienia hipoteki.
To, że nieruchomość jest obciążona, nie oznacza, że można ją sprzedać „za bezcen”.
SN podkreślił, że zbycie majątku za 1 zł i 2 zł w sytuacji, gdy był on realnie wart kilkaset tysięcy złotych, stanowi oczywiste trwonienie majątku, a więc działanie sprzeczne z zasadą uczciwego postępowania wobec wierzycieli.
5. Konsekwencje prawne – utrata prawa do oddłużenia
W świetle art. 491 ze zn. 14a Prawa upadłościowego, sąd ma obowiązek odmówić ustalenia planu spłaty, jeżeli dłużnik celowo doprowadził do niewypłacalności lub zwiększył jej stopień, w szczególności trwoniąc majątek.
To oznacza, że nawet jeśli sąd wcześniej ogłosił upadłość, może zakończyć postępowanie bez ustalenia planu spłaty, a więc bez umorzenia zobowiązań.
W efekcie dłużnik traci szansę na oddłużenie i pozostaje z pełnym zadłużeniem.
6. Znaczenie wyroku dla praktyki – ostrzeżenie dla dłużników i doradców
Wyrok z 2025 r. ma duże znaczenie praktyczne dla kancelarii prawnych, syndyków i doradców restrukturyzacyjnych.
Pokazuje, że sądy oczekują transparentności i dobrej wiary po stronie dłużnika.
Czynności prawne dokonane przed ogłoszeniem upadłości – w szczególności przeniesienie majątku na osoby trzecie, sprzedaż poniżej wartości rynkowej czy darowizny – mogą być oceniane jako nadużycie prawa do oddłużenia (art. 5 k.c.).
Dodatkowo syndyk może powołać się na art. 127 Prawa upadłościowego, żądając uznania takiej czynności za bezskuteczną.
7. Obowiązek lojalności wobec wierzycieli
W orzecznictwie coraz silniej akcentowana jest zasada lojalności wobec wierzycieli.
Dłużnik, który zbywa majątek w sposób uniemożliwiający ich zaspokojenie, działa nie tylko wbrew ustawie, ale także wbrew społeczno-gospodarczemu przeznaczeniu prawa (art. 5 k.c.).
Upadłość ma służyć uczciwemu dłużnikowi – nie temu, kto próbuje „uprzedzić” wierzycieli, pozbywając się aktywów.
8. Praktyczne wnioski dla kancelarii i doradców
Dla dłużników:
- Nie wolno wyzbywać się majątku przed upadłością, nawet jeśli jest obciążony hipoteką.
- Sąd bada motywy i okoliczności każdej transakcji
Dla kancelarii prawnych i doradców restrukturyzacyjnych:
- Każdy wniosek o upadłość powinien być poprzedzony analizą czynności dokonanych przed jego złożeniem.
- Doradcy powinni dokumentować realne uzasadnienie ekonomiczne transakcji, by nie narazić klienta na zarzut działania z pokrzywdzeniem wierzycieli.
- W relacjach zawodowych obowiązuje zasada etyczna: nie można wspierać dłużnika w działaniach pozornych lub sprzecznych z prawem.
9. Upadłość konsumencka – przywilej uczciwego dłużnika
Prawo upadłościowe (art. 2 ust. 2) stanowi, że celem postępowania wobec osób fizycznych jest umożliwienie umorzenia zobowiązań niewykonanych w toku postępowania – pod warunkiem, że upadły działał w dobrej wierze.
Wyrok SN z 2025 r. dobitnie przypomina, że oddłużenie nie jest prawem bezwarunkowym, lecz przywilejem uczciwego dłużnika.
10. Podsumowanie – zanim złożysz wniosek o upadłość, skonsultuj się z profesjonalistą
Upadłość konsumencka to realna szansa na nowy start finansowy – ale tylko wtedy, gdy zostanie przeprowadzona z rozwagą i zgodnie z prawem.
Błąd popełniony przed złożeniem wniosku, np. sprzedaż nieruchomości za symboliczną kwotę, może całkowicie przekreślić możliwość oddłużenia.
Dlatego zanim podejmiesz jakiekolwiek działania dotyczące majątku lub spłaty zobowiązań:
- Skonsultuj każdy krok z prawnikiem. Pomogę Ci uniknąć decyzji, które sąd może uznać za trwonienie majątku.
- Zadbaj o transparentność. Uczciwe przedstawienie sytuacji finansowej zwiększa szanse na pozytywne zakończenie postępowania.
- Nie ryzykuj samodzielnych decyzji. Każda transakcja przed upadłością może być później oceniana przez sąd lub syndyka.
- Wybierz wsparcie kancelarii, która rozumie praktykę upadłości. Jako doświadczony prawnik doradzę Ci, jak przygotować się do wniosku o upadłość i jak uniknąć zarzutu nadużycia prawa.
- Oddłużenie jest możliwe – pod warunkiem uczciwości i dobrej strategii. Pomagam naszym klientom przejść ten proces bezpiecznie i skutecznie.
